Historia

 

Biblioteka Raczyńskich jest najstarszą z istniejących bibliotek publicznych w Polsce. Została ufundowana w 1829 r. przez Edwarda Raczyńskiego, który w statucie określił jej publiczny charakter: „Przeznaczeniem Biblioteki Raczyńskich jest aby w czytelni, która w tejże będzie urządzoną, każdy bez różnicy osób w dniach i godzinach oznaczonych miał prawo z niej korzystać”.
Front wzniesionego w centrum Poznania gmachu wzorowany był na wschodniej fasadzie paryskiego Luwru. Początkowo księgozbiór stanowiły zbiory rodzinne, następnie wzbogaciły go cenne rękopisy, stare druki i obiekty kartograficzne m.in. z kolekcji Juliana Ursyna Niemcewicza. Zaborcy pruscy dążyli do germanizacji instytucji, ale dzięki polskim zbiorom i polskiemu personelowi, biblioteka przez cały XIX w. była ostoją polskiej kultury. Korzystali z niej polscy uczeni, działacze społeczni, młodzież gimnazjalna, prawdopodobnie podczas pobytu w Poznaniu odwiedził ją także sam Adam Mickiewicz.

Odzyskanie przez Polskę niepodległości zmieniło sytuację Biblioteki Raczyńskich. W 1924 r. miasto Poznań przejęło ją na swoje utrzymanie. Pierwszym dyrektorem książnicy w wolnej Polsce był Antoni Bederski, a od 1928 r. aż do wybuchu II wojny światowej – Andrzej Wojtkowski. W okresie międzywojennym księgozbiór, zgodnie z profilem publicznej biblioteki, powiększał się o książki z wszystkich dziedzin wiedzy, podręczniki szkolne i czasopisma. Pozyskano wówczas również cenne zbiory specjalne, spuścizny wielu wybitnych Wielkopolan oraz materiały organizacji polskich działających w okresie zaboru pruskiego.

Rozwój Biblioteki zahamował wybuch II wojny światowej. W czasie okupacji hitlerowskiej biblioteka dostępna była wyłącznie dla Niemców. Ocalała jednak przed rozproszeniem i likwidacją dzięki staraniom jej komisarycznego kierownika – Józefa Raczyńskiego, pochodzącego z kurlandzkiej linii rodu. Niestety na początku 1945 r. podczas walk o Poznań Biblioteka została zniszczona. Budynek legł w gruzach, spłonęło ponad 90% księgozbioru. Ocalało jedynie około 17 tysięcy jednostek zbiorów specjalnych wywiezionych dwa lata wcześniej przez Józefa Raczyńskiego do podpoznańskiego majątku Obrzycko. Dzięki temu zachowana została ciągłość zbiorów bibliotecznych.

Po wojnie Biblioteka działała w budynku po dawnej szkole przy ul. Św. Marcin. Zgromadzono w nim ocalałe resztki księgozbiorów z terenu całego miasta, przystąpiono także do systematycznego uzupełniania nowych zbiorów oraz ich udostępniania w czytelniach ogólnej i czasopism. Od 1949 r. rozpoczęto tworzenie ogólnomiejskiej sieci filii bibliotecznych. Odbudowę zabytkowego gmachu przy placu Wolności zapoczątkowano w 1953 r. według projektu Janiny Czarneckiej, trzy lata później oddano go do użytku, udostępniając w nim m.in. zbiory specjalne. W okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej Biblioteka przechodziła liczne reorganizacje, a nazwę zmieniono na Miejską Bibliotekę Publiczną im. Edwarda Raczyńskiego. Dopiero w 1990 r. powrócono do nazwy historycznej, którą w statucie nadał książnicy jej fundator.

Pod koniec XX wieku rozpoczęła się publiczna dyskusja na temat rozbudowy Biblioteki Raczyńskich. Dzięki działalności Towarzystwa Przyjaciół Biblioteki i niezwykłemu poparciu mieszkańców Poznania w 2002 r. Rada Miasta zapewniła fundusze na rozbudowę. Konkurs na projekt nowego gmachu wygrała pracownia JEMS Architekci z Warszawy. Po przyznaniu dofinansowania z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w 2009 r. można było przystąpić do rozbudowy książnicy. Nowy gmach otwarto 29 czerwca 2013 r. Mieszczą się w nim czytelnie, wypożyczalnia, biblioteka dla dzieci, filia dla niewidomych i niedowidzących oraz zbiory specjalne.

Dziś Biblioteka Raczyńskich to zabytkowy gmach przy placu Wolności, sąsiadujący z nim nowy gmach, filie rozmieszczone we wszystkich dzielnicach miasta oraz muzea: Muzeum Literackie Henryka Sienkiewicza, Mieszkanie-Pracownia Kazimiery Iłłakowiczówny, Pracownia-Muzeum Józefa Ignacego Kraszewskiego i Ośrodek Dokumentacji Wielkopolskiego Środowiska Literackiego.

 

Rozmiar czcionki
Kontrast