Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu - XXIII Spotkanie z Arcydziełem Biblia Leopolity, 1561 r. Skip to content



Katalog Online:  

XXIII Spotkanie z Arcydziełem Biblia Leopolity, 1561 r.
 
 Biblioteka Raczyńskich
pl. Wolności 19, sala 1
27 listopada (poniedziałek) godz. 18.00



XXIII Spotkanie z Arcydziełem
Biblia Leopolity (Biblia to jest Księgi Starego i Nowego Zakonu na polski język wyłożona), Kraków 1561

W programie:

  • dr Arleta Łuczak (Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Oddział w Poznaniu), wykład: „Biblia Leopolity” (1561) – pierwsza polska Biblia drukowana
  • dr hab. Katarzyna Krzak-Weiss (Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu), wykład: O ikonografii „Biblii Leopolity” 
  • koncert zespołu Très Animé
  • prezentacja starego druku

Przekładów fragmentów Pisma Świętego na język polski dokonywano już w okresie średniowiecza, ale dopiero
w czasach reformacji i odrodzenia zwrócono większą uwagę na potrzebę posługiwania się językiem narodowym
w życiu umysłowym, kulturalnym i religijnym. Pomiędzy katolikami i protestantami toczył się swoisty wyścig
o pierwszeństwo w tłumaczeniu Biblii na język polski. Ostatecznie pierwszy drukowany polski przekład całego Pisma Świętego wyszedł z obozu katolickiego –  w 1561 r. w Krakowie ukazał się obszerny wolumin, powszechnie zwany Biblią Leopolity (od nazwiska redaktora tłumaczenia) lub Szarfenbergerowską (od nazwiska drukarzy).

Mikołaj i Stanisław Szarfenbergerowie zatrudnili do współpracy słynnego kaznodzieję i profesora teologii Akademii Krakowskiej, ks. Jana Nicza (1523-1572). Nie był on tłumaczem Biblii Leopolity (ten do dziś pozostaje nieznany),
ale osobą odpowiedzialną za jej opracowanie i ostateczną redakcję. Ów wybitny humanista w pracy nad polskim tekstem oparł się przede wszystkim na łacińskiej Wulgacie (tłumaczeniu ś w. Hieronima z IV w.), korzystał prawdopodobnie z jakiegoś rękopiśmiennego piętnastowiecznego polskiego przekładu oraz dostępnych tłumaczeń
na języki narodowe (zwłaszcza czeskiego z 1549 r.). Właściwe nazwisko redaktora zostało ukryte – w liście dedykacyjnym określono go mianem „Jana Leopolity”, on sam w przedmowie podpisał się jako „J.K.L”, tzn.
„Jan Kasprowicz Leopolita”. Jan Nicz był rzeczywiście synem Kaspra (stąd „Kasprowicz”) i urodził się we Lwowie (stąd „Leopolita”, co znaczy „Lwowianin”)
. Ponieważ w kościele katolickim panował ciągle silny opór przed czytaniem Pisma Św. w językach narodowych, ukrycie nazwiska redaktora miało chronić go przed atakami przeciwników tłumaczenia. Podobnemu celowi służyło dedykowanie Biblii Leopolity królowi Zygmuntowi Augustowi.

         Strona tytułowa Nowego Testamentu z Biblii Leopolity                   Drzeworyty z Biblii Leopolity – stworzenie świata oraz Adam i Ewa w raju

Szarfenbergerowie zadbali o stronę graficzną księgi, ozdabiając ją licznymi drzeworytniczymi ilustracjami różnej wielkości. W Biblii Leopolity użyto ponad 280 mniejszych i większych klocków
z ilustracjami figuralnymi, obrazującymi różne sceny biblijne
, odbijając je łącznie ponad 290 razy, przy czym niektóre ilustracje się powtarzają. Całostronicowe, najbardziej okazałe drzeworyty to: portret Zygmunta Augusta, stworzenie świata, wizja Ezechiela i ukrzyżowanie. Biblia Leopolity jest bez wątpienia najbogatszą
w ilustracje Biblią polską XVI stulecia
.

Fragment Ewangelii św. Mateusza z Biblii Leopolity              Fragment Ewangelii św. Marka z Biblii Leopolity

Biblia Leopolity była oceniana na ogół dość krytycznie pod względem językowo-stylistycznym i warsztatu filologicznego. Była niezbyt wiernym przekładem, a jej język uważano za przedawniony już w XVI w. Jednak mimo braku powszechnej akceptacji stanowiła duże osiągnięcie kościoła katolickiego, wyprzedziła bowiem Biblię kalwińską – tzw. Biblię brzeską z 1563 r. Przez 38 lat Biblia Leopolity była jedynym katolickim przekładem Pisma św. w języku polskim. Miała wpływ na pracę nad nowym, najbardziej znanym i rozpowszechnianym przekładem, którego podjął się uczeń Jana Nicza – jezuita z Wągrowca Jakub Wujek, a który ukazał się w Krakowie w 1599 r.

W 1988 r. w niemieckim, zasłużonym wydawnictwie Ferdinanda Schöningha w Paderborn ukazał się reprint Biblii Leopolity wraz z komentarzem naukowym. W ten sposób pierwsza polska Biblia drukowana została doceniona i dała początek znakomitej serii „Biblia Slavica”, w ramach której ukazywały się reedycje różnych Biblii słowiańskich.

 

27 listopada 2017 r. (poniedziałek), godz. 18.00
Biblioteka Raczyńskich, pl. Wolności 19,  sala 1.

Sponsorem Spotkań z Arcydziełem jest PKO Bank Polski