Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu - Dział Zbiorów Specjalnych Skip to content



Katalog Online:  

Dział Zbiorów Specjalnych Drukuj

Special Collections

Zapraszamy do czytelni Działu Zbiorów Specjalnych w nowym gmachu Biblioteki Raczyńskich (Al. Marcinkowskiego 23, poziom 3).

Czytelnia jest czynna:
- poniedziałek, wtorek, środa, piątek w godzinach 9.00 - 15.00
- czwartek w godzinach 9.00 - 18.30 (zamówienia na zbiory specjalne przyjmowane są do godz. 15.00)

- sobota w godzinach 10.00 - 15.00 (zamówienia na zbiory specjalne przyjmowane są do piątku do godz. 15.00)

W lipcu i sierpniu zapraszamy do czytelni:
- od poniedziałku do piątku w godzinach 11.30 - 16.00.





Zbiory specjalne, na które składają się rękopisy, stare druki, kartografia, grafika, fotografie, nagrania video, druki wydane po 1800 r. (z tzw. dawnego, przedwojennego zasobu Biblioteki), druki bibliofilskie oraz mikrofilmy, stanowią najcenniejszą - pod względem naukowym i zabytkowym - część zbiorów Biblioteki Raczyńskich. Udostępniane są w czytelni Działu Zbiorów Specjalnych (Al. Marcinkowskiego 23/24, poziom 3) w oparciu o regulamin czytelni, wprowadzony Zarządzeniem nr 5/2014 Dyrektora Biblioteki Raczyńskich. Zarządzenie to wprowadziło także Regulamin usług reprograficznych w Dziale Zbiorów Specjalnych. Do Działu należą ponadto dokumenty życia społecznego oraz marynistyczna kolekcja Jerzego Pertka. W czytelni, poza zbiorami specjalnymi, udostępniany jest również bogaty księgozbiór podręczny.

Kierownik Działu - mgr Agnieszka Baszko, st. kustosz
Al. Marcinkowskiego 23/24
61-745 Poznań
e-mail: Ten adres email jest ukrywany przed spamerami, włącz obsługę JavaScript w przeglądarce, by go zobaczyć
Pracownia Działu - tel. 61-88-58-928
Informatorium, katalogi (w godzinach pracy czytelni) - tel. 61-88-58-927


Zbiory Specjalne - Oddziały:
Oddział Rękopisów
Oddział Starych Druków
Oddział Kartografii
Oddział Zbiorów Ikonograficznych i Audiowizualnych
Oddział Teatraliów
Archiwum Biblioteczne
Oddział Dokumentów Życia Społecznego
Kolekcja Jerzego Pertka


Działowi Zbiorów Specjalnych podlegają placówki muzealne Biblioteki:
Muzeum Literackie Henryka Sienkiewicza
Pracownia - Muzeum Józefa Ignacego Kraszewskiego
Ośrodek Dokumentacji Wielkopolskiego Środowiska Literackiego
Mieszkanie - Pracownia Kazimiery Iłłakowiczówny

Oddział Rękopisów
mgr Magdalena Bugajewska, st. kustosz, kierownik Oddziału
mgr Agnieszka Urbańska, st. bibliotekarz

    Zbiór rękopisów, systematycznie gromadzony od chwili założenia Biblioteki w 1829 r. liczy obecnie ponad 4.000 jednostek. Są to głównie materiały literackie i historyczne.
    Wśród rękopisów literackich najważniejszym zespołem są teki polonistyczne Bolesława Erzepkiego, zawierające liczne materiały (przeważnie w odpisach i wypisach) dotyczące Reja, Kochanowskiego, Kromera, Naruszewicza, Krasickiego, Trembeckiego, Lenartowicza. Z innych zespołów pochodzą autografy Antoniego Malczewskiego, Wincentego Pola, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Stanisława Przybyszewskiego, Jana Kasprowicza.
    Materiały historyczne to w przeważającej mierze rękopisy obrazujące dzieje polityczne, społeczne i kulturalne Wielkopolski. Większość z nich pochodzi z XIX i XX w., ale nie brak też cennych źródeł do dziejów Wielkopolski przedrozbiorowej, np. Lauda średzkie z XVI i XVII w. Wśród rękopisów historycznych znajdują się:
  • papiery organizacji politycznych i licznych towarzystw rozwijających w czasie zaborów działalność polityczną, gospodarczą, społeczną czy kulturalną w Poznaniu i na terenie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (np. akta Polskiego Centralnego Komitetu Wyborczego, akta Towarzystwa „Warta”) oraz papiery takich działaczy, jak Bernard Chrzanowski, Teodor Filipowicz czy Seweryn Samulski;
  • materiały gromadzone przez różne rodziny wielkopolskie – Mycielskich, Skórzewskich, Opalińskich i in. – stanowią podstawę dla badań stosunków społecznych i gospodarczych w Wielkopolsce.
    W zbiorach rękopiśmiennych znajdują się też materiały do dziejów kościoła (w tym dotyczące klasztorów wielkopolskich) oraz cenne pamiętniki i bogate materiały wykraczające tematyką poza Wielkopolskę, jak np. nabyte od Juliana Ursyna Niemcewicza Radziviliana, zawierające m.in. listy królewskie z XVI i XVII w.
    Do 1939 r. Biblioteka posiadała wg drukowanych katalogów 237 dyplomów, w tym 156 średniowiecznych. Wszystkie te dyplomy (z wyjątkiem jednego) zabrane do Archiwum Miejskiego w Poznaniu zaginęły w czasie II wojny światowej. Obecnie Biblioteka posiada blisko 500 dyplomów, w tym 4 średniowieczne (m.in.  Władysława Jagiełły z 1424 i Jana Olbrachta z 1496). Do najcenniejszych należą również późniejsze dyplomy: królewskie (np. Bony, Zygmunta Starego, Zygmunta Augusta, Stefana Batorego, Zygmunta III Wazy, Władysława IV, Jana Kazimierza) i papieskie (np. Klemensa XII, Benedykta XIV, Piusa VI, Innocentego IV).
    Do najciekawszych rękopisów należą:
  • XIII-wieczny pergaminowy manuskrypt, pochodzący z klasztoru cystersów, zawierający m.in. Rozprawę o anatomii i fizjologii serca,
  • bogato iluminowane Godzinki francuskie („Livre d’heures”) z XIV/XV w.,
  • zbiór Radzivilianów, w tym listy królewskie,
  • fraszki, pieśni i ody Jana Smolika (XVII w.),
  • autografy pisarzy polskich, m.in. A. Mickiewicza, Z. Krasińskiego, J. Słowackiego, E. Orzeszkowej, M. Konopnickiej, J. Tuwima,
  • autograf Marii Atnoniego Malczewskiego,
  • autograf powieści J.I. Kraszewskiego Na bialskim zamku,
  • poemat C.K. Norwida Do Augusta Cieszkowskiego poema przypisując,
  • zbiór afiszy niemieckiego Teatru Miejskiego w Poznaniu - 6 roczników z lat 1838-1867,
  • duży zbiór listów związanych z rodziną Raczyńskich,
  • archiwum Pro Sinfoniki,
  • archiwum rodziny Fenrychów od XVIII w.,
  • zbiór rękopisów dot. rodziny Mielżyńskich.
Zdjęcia zbiorów Oddziału Rękopisów
    W Czytelni Zbiorów Specjalnych skorzystać można z następujących katalogów rękopisów:
  • M.E. Sosnowski, L. Kurtzmann, Katalog der Raczyńskischen Bibliothek in Posen, Bd. 1-4, Posen 1885,
  • A. Wojtkowski, Katalog Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu 1885-1931, T. 1, Poznań 1932,
  • inwentarz A. Wojtkowskiego z 1939 r.,
  • Katalog rękopisów Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu. Sygn. 2300-2999, pod red. M. Bugajewskiej i I. Mrugasiewicz, t. 1-2, Poznań 2009,
  • powojenny katalog kartkowy.

    Ponadto pomocą przy korzystaniu z rękopisów służą indeksy (alfabetyczny, rzeczowy, proweniencyjny) i kartoteki (druków oraz fotografii w rękopisach).

Powrót do góry strony

Oddział Starych Druków
mgr Dorota Gołębiewska, st. kustosz

   Zbiór starodruków, tj. druków wydanych przed 1801 r. pochodzi w większości z dawnego, przedwojennego zasobu Biblioteki. Są wśród nich książki z wyszyńskich zbiorów rodziny Raczyńskich, z wielkopolskich bibliotek klasztornych i biblioteki Juliana Ursyna Niemcewicza.
    Najcenniejszy zespół stanowią inkunabuły (czyli druki do 1500 r.), których posiadamy 252. Przeważają wśród nich druki obce. Warto wymienić następujące pozycje:

  • s. Hieronymus, Epistolae, Mainz 1470,
  • Ioannes de Turrecremata, Expositio super toto Psalterio, Kraków 1475,
  • Leo I Papa, Sermones, Köln ok. 1477/78,
  • Bernardus de Breidenbach, Peregrinatio in Terram Sanctam, Mainz 1486,
  • Ioannes Michael Savonarola, De pulsibus, urinis et egestionibus, Venezia 1497.
Zdjęcia zbiorów Oddziału Starych Druków


     Starodruki pod względem treściowym obejmują różne dziedziny wiedzy, przeważają jednak dzieła z zakresu historii i literatury. Największą wartość przedstawiają polonika XVI wieku, reprezentujące wszystkie ważniejsze oficyny drukarskie, zwłaszcza krakowskie. Jest wśród nich Missale Vratislaviense, druk z 1505 r. z oficyny Jana Hallera, zawierający iluminowany kanon mszy św. na pergaminie oraz rękopiśmienny tekst muzyczny. W zbiorach Biblioteki znajduje się ponad 80 poloników zagranicznych, wydanych w XVI w., ponad 140 w XVII w. i ok. 290 w XVIII w. Ponad połowa z nich pochodzi z oficyn niemieckich. W polonikach XVI w. przeważa tematyka religijna. Reprezentowana jest ona przez pisma polskich autorów, wydanych za granicą: Stanisława Hozjusza, Andrzeja Chrząstowskiego, Stanisława Karnkowskiego, Stanisława Sokołowskiego oraz Marcina Kromera. Spora część XVI-wiecznych poloników podejmuje tematykę historyczną, głównie dot. Polski, np. dzieło Marcina Kromera De origine et rebus gestis Polonorum, wydane w Bazylei w oficynie J. Oporinusa, reprezentowane w zbiorach Biblioteki przez 3 wydania z 1555, 1558 i 1568 r. Szczególne miejsce wśród poloników zagranicznych tego okresu zajmuje pierwsze wydanie Mikołaja Kopernika De revolutionibus orbium coelestium, Norymberga 1543. W polonikach XVII i XVIII-wiecznych przeważa tematyka historyczna, polityczna i religijna. Pojawiają się coraz częściej rozprawy naukowe z zakresu nauk ścisłych i przyrodniczych.
Sporo jest też w zbiorze starodruków naszej Biblioteki druków poznańskich i wielkopolskich (ponad 1000 wol.), w tym z najstarszych oficyn: Melchiora Nehringa i Jana Wolraba. Do najciekawszych należą:

  • Ludovicus de Granada, Zwierciadło człowieka krześcijańskiego…, Poznań: M. Nehring, 1577
  • Paweł Szczerbic, Speculum Saxonum albo prawo saskie, Poznań: J. Wolrab, 1610
  • Kasper Miaskowski, Zbiór rytmów…, Poznań: J. Rossowski, 1622.

    Obok druków polskich dość liczne są druki niemieckie, francuskie, łacińskie i greckie. Rzadziej reprezentowane są druki angielskie, włoskie czy hiszpańskie. Do najcenniejszych należą druki ze sławnych oficyn: weneckiej Aldusa Manutiusa, florenckiej Giuntów, paryskiej Estienne’ów, bazylejskiej Frobenów, antwerpskiej Plantina, Elzewirów z Lejdy.
    Unikatowym obiektem w naszych zbiorach jest niewątpliwie tzw. kancjonał husycki (Piesne chval Bożskych…), wydany w Pradze przez Jana Roha w 1541 r., którego cały nakład został zniszczony w okresie kontrreformacji (jedyny egzemplarz tego wydania zachowany w świecie).

    W Czytelni Zbiorów Specjalnych skorzystać można z następujących katalogów starodruków:

  • M.E. Sosnowski, L. Kurtzmann, Katalog der Raczyńskischen Bibliothek in Posen, Bd. 1-4, Posen 1885,
  • A. Wojtkowski, Katalog Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu 1885-1931, T. 1, Poznań 1932,
  • powojenny katalog kartkowy alfabetyczny,
  • katalog poloników XVI w.

     Ponadto pomocą przy korzystaniu ze starodruków służą kartoteki – proweniencji, zabytkowych opraw, drukarni polskich, wielkopolskich i europejskich.

Powrót do góry strony

Oddział Kartografii
mgr Krzysztof Grochowski, st. kustosz

     Zbiór kartografii, liczący blisko 12000 jednostek, jest bardzo zróżnicowany pod względem wartości naukowej. Przeważają w nim wydawnictwa dotyczące Polski, zarówno krajowe, jak i obce oraz materiały regionalne dotyczące Wielkopolski i obszarów sąsiednich. Materiały regionalne stanowią ok. 20% zbioru i są przede wszystkim cennym materiałem uzupełniającym do badań historycznych, zwłaszcza związanych z dziejami regionu.

    Do wybuchu II wojny światowej Biblioteka nie posiadała wydzielonego zbioru map i atlasów. Trudno ustalić, choćby w przybliżeniu, wielkość przedwojennego zasobu kartograficznego. Prawdopodobnie przekraczał on 4000 jednostek. Większość z nich stanowiły materiały regionalne oraz komplet map wydanych przez Wojskowy Instytut Geograficzny. Wojna spowodowała zniszczenie i rozproszenie kartografii. Ocalała tylko niewielka część - ok. 1/4 przedwojennego zasobu. Z Saksonii np. rewindykowano 859 jednostek.
    Do najcenniejszych, ocalałych z dawnego zasobu Biblioteki obiektów o charakterze zabytkowym należą atlasy z XVI-XVIII w. oraz mapy Polski z tego samego okresu. Wśród nich wymienić warto:
  • Novus atlas absolutissimus Vol. I-XI, brak vol. X (Amsterdam, J. Janssonius, 1647-1657) - tom I obok ogólnych i szczegółowych map Polski zawiera pierwszą drukowaną mapę województwa poznańskiego, opracowaną przez lekarza ze Wschowy Jerzego Freudenhammera, a tom II-gi mapy poszczególnych księstw śląskich,
  • dwa atlasy Abrahama Orteliusa Theatrum orbis Terrarum (1575 i 1596) - zawierające m.in. mapy Polski Wacława Grodeckiego oraz mapy Pomorza, Śląska i Prus,
  • atlas morski Johannesa Keulena Le grand nouvel atlas de la mer (Amsterdam 1699),
  • Atlas Silesiae - wydany przez spadkobiercę Homanna (Norymberga 1750-1752), będący kompletnym atlasem Śląska, ze szczegółowymi mapami w dużej skali wszystkich księstw,
  • Carte de la Pologne Giovanni Antonio Rizzi-Zannoniego (Paryż 1772) - atlas pochodzący ze zbiorów króla Stanisława Augusta (egzemplarz oprawny w skórę zawiera superekslibrisy królewskie), zakupiony przez Konstancję Raczyńską od Juliana Ursyna Niemcewicza.
    Obecnie Biblioteka stara się w możliwie pełnym zakresie gromadzić kartografię regionalną (również mapy topograficzne z XIX w.) oraz najnowszą polską produkcję kartograficzną, nie tylko dla celów naukowych, ale również dla zaspokojenia potrzeb czytelnictwa oświatowego.
 
    Zbiory kartograficzne Biblioteki wykazane są w kartkowym katalogu krzyżowym, opracowanym według zasad obowiązującym przy tworzeniu Centralnego Katalogu Zbiorów Kartograficznych. Pomocą przy korzystaniu ze zbiorów służy informator Zbiory kartograficzne Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, oprac. K. Ewicz, Poznań 1997.
 
    Videoteka - to zbiór kaset video, nagrywanych na zlecenie Biblioteki począwszy od 1987 r. we współpracy z Poznańskim Ośrodkiem Telewizyjnym i ze Studiem Video „Vimax”. Zbiór ten rejestruje wybrane wydarzenia artystyczne w Poznaniu oraz sylwetki ludzi kultury i nauki, związanych z Poznaniem poprzez pochodzenie lub w związku z miejscem ich działalności kulturalnej. Wśród zarejestrowanych sylwetek ze środowiska literackiego wymienić można m.in. Stanisława Barańczaka, Przemysława Bystrzyckiego, Nikosa Chadzinikolau, Jerzego Korczaka, Egona Naganowskiego. Środowisko teatralne reprezentują: Izabella Cywińska, Sława Kwaśniewska, Wiesław Komasa, Conrad Drzewiecki, Roman Kordziński, Leokadia Serafinowicz. Świat muzyki to m.in. Mieczysław Dondajewski, Florian Dąbrowski, Jerzy Golfert, Stefan Stuligrosz, Stanisław Wisłocki. W skład zbioru wchodzą również nagrania znanych artystów plastyków - Jana Berdyszaka, Izabelli Gustowskiej, Tadeusza Kalinowskiego, Stanisława Teysseyre, Andrzeja Okińczyca, Barbary Houwalt oraz profesorów uczelni poznańskich - Janusza Pajewskiego, Jerzego Topolskiego, Lecha Trzeciakowskiego, Wacława Wilczyńskiego. Warto też wspomnieć o ponad 3-godzinnej rozmowie z doskonałym gawędziarzem Jerzym Waldorffem, wspominającym swoje związki z Poznaniem. Oprócz tego zarejestrowane są również niektóre przedstawienia teatralne, koncerty, wystawy oraz prezentacje galerii. Nagrano ponadto m.in. pobyty w Poznaniu Güntera Grassa i Józefa Garlińskiego oraz uroczystości nadania doktoratów honoris causa na Uniwersytecie Poznańskim Krzysztofowi Pendereckiemu i Gustawowi Herling-Grudzińskiemu.
    Kasety z nagraniami są gromadzone w celach archiwalnych i udostępniane tylko w Czytelni Działu Zbiorów Specjalnych do prac naukowych. Publicznie (np. w TV) korzystać można z tych nagrań tylko za zgodą osób lub instytucji na określonej kasecie zarejestrowanych.
      Pomocą przy korzystaniu z videoteki jest katalog alfabetyczny kartkowy, ułożony wg nazwisk osób i instytucji.

Powrót do góry strony

Oddział Zbiorów Ikonograficznych i Audiowizualnych
mgr Tomasz Proć, st. kustosz

    Grafika - W skład zbioru, liczącego ok. 1700 jednostek i składającego się głównie z drobnych obiektów graficznych o tematyce regionalnej, wchodzą m.in. XIX i XX-wieczne pocztówki i widoki Poznania i miast wielkopolskich, zarówno w formie pojedynczej, jak i albumowej, pocztówki o tematyce historyczno-patriotycznej (np. VII Zlot Sokolstwa w Poznaniu, apoteozy, herby miasta), portrety Edwarda Raczyńskiego, widoki Biblioteki Raczyńskich z różnych lat, wizerunki znanych osób oraz różne drobne grafiki np. znaki maryjne Antoniego Gołębniaka. Do najciekawszych obiektów graficznych należą:
  • widoki zabytków i ulic Poznania Juliusa Minutoliego, litografia z 1833 r.,
  • widoki z XIX w. przedstawiające miejsca historyczne, rysowane z natury przez Napoleona Ordę,
  • Album pamiątkowych widoków miasta Poznania, litografia Antoniego Rose z poł. XIX w.,
  • Ver Sacrum. Teka Armii Wielkopolskiej w dniach jej narodzin… Stefana Sonnenwenda,
  • Szkice i portrety akwarelowe Kazimiery Iłłakowiczówny, wykonane przez Janinę Czerwijowską.

    Z grafiki korzystać można przy pomocy katalogu alfabetycznego (nazwiska osób, wykonawców, miejscowości, instytucji itp.).

    Ekslibrisy - Zbiór ekslibrisów liczy ok. 37000 jednostek i stanowi w całości nabytek powojenny. Obok pojedynczych ekslibrisów (w tym własnych Biblioteki) w skład zbioru wchodzi 5 dużych zespołów. Są to kolekcje: Ignacego Kozłowskiego, Józefa Sikorskiego, Franciszka Zygarłowskiego, Romualda Erzepkiego i Klemensa Raczaka.

    Ekslibrisy Ignacego Kozłowskiego wpłynęły w 1958 r. i zapoczątkowały istnienie obecnego zbioru. Kozłowski, poznański introligator, zebrał 973 ekslibrisy z XIX i I połowy XX wieku, prawie wyłącznie polonika. W r. 1960 wpłynęła następna (licząca 426 obiektów) kolekcja ekslibrisów - antykwariusza Józefa Sikorskiego. W r. 1982 zakupiono cenną kolekcję ekslibrisów Franciszka Zygarłowskiego, przedwojennego właściciela Kolektury Loterii Państwowej i magazynu wyrobów tytoniowych w Poznaniu. Zbiór liczy 1884 jednostki. Wreszcie w r. 1985 Biblioteka zakupiła duży zespół ekslibrisów Romualda Erzepkiego (1848-1929), uważany dotąd za zniszczony w czasie II wojny światowej. W styczniu 1995 r. wpłynął największy zespół, przekraczający swą objętością dotychczasowe zbiory ekslibrisów Biblioteki. Jest to przekazana w darze kolekcja znanego poznańskiego twórcy ekslibrisów i kolekcjonera Klemensa Raczaka, z wykształcenia inżyniera rolnika. Na kolekcję tę składają się 673 ekslibrisy wykonane własnoręcznie oraz ponad 25000 uzbieranych. Są to zarówno ekslibrisy polskie, jak i obce. Licznie reprezentowani są twórcy poznańscy: Franciszek Burkiewicz, Maria Dolna, Antoni Gołebniak, Andrzej Jeziorkowski, Zbigniew Kaja, Andrzej Kandziora, Czesław Kelma, Stanisław Mrowiński, Jan Olejniczak, Marian Romana i Jerzy Rybarczyk. Spośród własnoręcznie wykonanych przez K. Raczaka wymienić można ekslibrisy Arkadego Fiedlera, Adama Hanuszkiewicza, papieża Jana Pawła II, Czesława Miłosza, Ireny Siewińskiej, Lecha Wałęsy. Dużą część tej kolekcji stanowią ekslibrisy zagranicznych grafików, przede wszystkim z Węgier, Estonii, Litwy, £otwy, Rosji, Ukrainy i Niemiec. Zbiór K. Raczaka uzupełniają drobne grafiki, księgozbiór ekslibrisologiczny (książki, katalogi, teki ekslibrisów, rzadkie druki bibliofilskie, wydane w niskim nakładzie) oraz jego korespondencja i warsztat pracy.
Przekazanie przez Klemensa Raczaka jego kolekcji stało się inspiracją do organizowania „Konkursów na ekslibris”.

    Do zbioru ekslibrisów opracowany jest indeks alfabetyczny właścicieli i wykonawców. Kolekcja Klemensa Raczaka została spisana i uporządkowana przez jej twórcę i jest ułożona w większości alfabetycznie według nazwisk autorów ekslibrisów i według krajów.

    Fotografie - Zbiór fotografii liczy obecnie ponad 27000 jednostek. Do r. 1973 Biblioteka gromadziła w niewielkim zakresie fotografie z dawnych lat, obrazujące historię miasta Poznania i regionu. Z tych najstarszych na uwagę zasługują:

  • album Mirskiej Powódź w Poznaniu z 1889 r.,
  • XIX-wieczny album zdjęć portretowych rodzin Czartoryskich, Zamoyskich i Działyńskich,
  • albumy R.S. Ulatowskiego poświęcone widokom Poznania z lat 1927 i 1930 oraz Powszechnej Wystawy Krajowej z 1929 r.,
  • zdjęcia Kazimierza Gregera przedstawiające widoki Poznania (ok. 1930 r.),
  • albumy Zbigniewa Zielonackiego przedstawiające Poznań w latach 1945-1946,
  • zbiór zdjęć Zenona Maksymowicza dokumentujących spektakle wystawione w Teatrze Polskim, Nowym i Operze Poznańskiej w latach 1945-1958.

    Zasadniczy zbiór fotografii dotyczy działalności Biblioteki Raczyńskich: widoki gmachów, filii bibliotecznych, wnętrz, imprezy, uroczystości, wystawy itp. W sposób fragmentaryczny fotografie prezentują także działalność poznańskich teatrów, muzeów i innych instytucji kultury. Większym działem jest natomiast dział portretów - ludzi kultury i nauki, przede wszystkim z terenu Poznania i Wielkopolski.

    W 2005 r. zbiory fotografii Biblioteki wzbogaciły się o niezwykłą kolekcję. Tadeusz Boniecki, archiwista, bibliofil, pasjonujący się także fotografią, obserwując przeobrażenia, jakie się nieustannie dokonują w Poznaniu, postanowił systematycznie utrwalać te zmiany w fotografii. W efekcie powstał zbiór zdjęć dokumentujących życie społeczne, kulturalne i sportowe Poznania oraz utrwalających widoki jego ulic i zaułków, gmachów już nieistniejących oraz tych nowo powstałych na przestrzeni ostatnich lat. Po raz pierwszy Tadeusz Boniecki przekazał kilkaset zdjęć swego autorstwa Bibliotece Raczyńskich w 2005 roku. Od tego czasu jego kolekcja, zatytułowana „Poznań na przełomie XX i XXI wieku w fotografii Tadeusza Bonieckiego”, systematycznie się powiększa. W chwili obecnej liczy już sobie blisko 3200 zdjęć.

    Korzystanie z fotografii ułatwia katalog w układzie rzeczowym z podziałem na instytucje oraz katalog alfabetyczny (odnoszący się do portretów).

Powrót do góry strony

Oddział Teatraliów
mgr Danuta Balcerek, st. kustosz dyplomowany

    Wyodrębnioną spośród rękopisów grupę stanowią tzw. teatralia. Składają się na nie zbiory teatrów poznańskich: Polskiego i Nowego. Sztuki grane na scenie Teatru Nowego w latach 1923-1973 wchodzą w skład kolekcji Teatru Polskiego. W okresie powojennym Teatr Nowy działa jako samodzielna scena dopiero od 1973 r.
    Przekazanie w 1973 r. Bibliotece Raczyńskich księgozbioru Teatru Polskiego nastąpiło zarówno ze względu na trudności lokalowe teatru, jak i przede wszystkim ze względu na potrzebę właściwego zabezpieczenia oraz fachowego opracowania i udostępniania zbioru, mającego w chwili obecnej zabytkowy charakter. Na kolekcję tę składają się rękopisy, maszynopisy, druki oraz materiały powielone sztuk teatralnych, głównie z XIX w . i XX w., muzykalia z XIX i XX w., ponadto afisze, programy, projekty scenograficzne i fotografie. Do najcenniejszych zabytków należą niewątpliwie: rękopis Gabrieli Zapolskiej, zawierający fragmenty dramatu „Antek Nędza. Melodramat w 5 odsłonach przez Gabrielę Zapolską, 1896” oraz autografy Heleny Modrzejewskiej – w brulionie z tekstem „Julii” Octave’a Feuilleta, oprócz części tekstu sztuki przepisanej ręką aktorki, znajduje się m.in. nowelka jej autorstwa datowana: „Warszawa dn. 18 Marca [1]871 r.” oraz jej własne uwagi dotyczące projektów kostiumów do 14 ról, przygotowanych na gościnne występy do Lwowa.
    W r. 1984 wpłynęły do Biblioteki materiały z poznańskiego Teatru Nowego, związane z działalnością artystyczną Teatru w latach 1973-1989. Są to różnorodne materiały związane z wystawieniem danej sztuki na scenie: teksty, nuty, obsada aktorska, często podana na osobnych kartkach, kalendarium prób, projekty scenograficzne i kostiumów, korespondencja, programy, afisze, zaproszenia, druki reklamowe, repertuary miesięczne, fotografie i negatywy, wycinki prasowe. Do najciekawszych należą materiały dotyczące wybitnych inscenizacji Izabelli Cywińskiej, Janusza Nyczaka i Janusza Wiśniewskiego.
   W 2009 i 2010 r. część spuścizny Conrada Drzewieckiego, wybitnego tancerza i choreografa, przekazał Bibliotece Raczyńskich Andrzej Woźniak, siostrzeniec Mistrza. W spuściźnie Conrada Drzewieckiego można wyodrębnić kilkanaście grup materiałów. Najważniejsze z nich to: dokumenty osobiste (w tym umowy o pracę), materiały warsztatowe (programy nauczania, konspekty i scenariusze, recenzje, kopie i bruliony wystąpień, drobne teksty i luźne notatki, rysunki i szkice bardzo często z notatkami i uwagami), korespondencja, adresy i listy gratulacyjne, dyplomy, medale i odznaczenia, fotografie, czasopisma.
 
    Zbiory teatralne ujętę są w następujących katalogach:
  • D. Balcerek, Katalog materiałów ze spuścizny Conrada Drzewieckiego, Poznań 2012 [PDF]
  • D. Balcerek, Zbiory teatralne Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu. Materiały Teatru Polskiego i Teatru Nowego w Poznaniu. Informator, Poznań 2002,
  • D. Balcerek, Katalog rękopisów teatralnych Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu. Teatr Nowy w Poznaniu 1973-1989 (Dyrekcja Izabelli Cywińskiej), Poznań 2006
  • Katalog rękopisów teatralnych Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, pod red. Aliny Domańskiej, Warszawa-Poznań 1990,
  • katalogi kartkowe alfabetyczne (tytułów sztuk, druków).

Spuścizna Conrada Drzewieckiego

Powrót do góry strony